देवमासा अर्थात ब्लू व्हेल (Blue Whale). या मास्याविषयी आपण नेहमी चमत्कारिक मासा म्हणून पाहत आलो आहे. समुद्राच्या अथांग पाण्यात अनेक प्रकारचे मासे आणि जलचर प्राणी आढळतात. मात्र समुद्रात राहूनही मासा नसलेला एक महाकाय प्राणी आहे—तो म्हणजे देवमासा किंवा व्हेल (Whale). आकाराने प्रचंड असलेला देवमासा दिसायला माशासारखा वाटत असला, तरी तो प्रत्यक्षात सस्तन प्राणी आहे. त्याचे … Read more
14 ऑगस्ट हा जागतिक सरडा दिन आहे त्यानिमित्त सरड्याविषयी अधिक माहिती सांगणारा हा लेख आहे .सरडा हा आपल्या आजूबाजूला सहज दिसणारा सरपटणारा प्राणी (Reptile) आहे. घराच्या भिंतीवर किंवा छतावर वेगाने धावणारी पाल आपण अनेकदा पाहतो. त्यामुळे सरडा हा आपल्याला परिचित असला, तरी त्याच्या जीवनशैलीबद्दल, शरीररचनेबद्दल आणि निसर्गातील भूमिकेबद्दल अनेकांना फारशी माहिती नसते. सरड्यांच्या जगात मोठी … Read more
रात्र झाली की गावाकडच्या घरांमध्ये, शेताच्या बांधावर किंवा मोकळ्या जागेत एक वेगळेच जग जागे होते. दिवसभर लपून बसणारे अनेक जीव अंधाराचा फायदा घेत बाहेर पडतात. याच रात्रीच्या जगात वावरणारा भारतातील अत्यंत विषारी साप म्हणजे मण्यार. त्याचे विष मज्जासंस्थेवर परिणाम करणारे (neurotoxic) असल्याने मण्यारचा दंश हा वैद्यकीय आणीबाणीचा विषय आहे. मण्यारबाबत सर्वांत धक्कादायक गोष्ट म्हणजे त्याचा … Read more
दहा महिन्यांच्या बाळाकडं गोविंदराव टक लावून पाहात होते. ‘कटगुण’ या छोट्याशा गावात उपचाराअभावी बाळाची आई देवाघरी गेली होती. गोविंदरावांचे डोळे पाणावले होते. नकळतच त्यांच्या तोडातून शब्द बाहेर पडले- “आता या लेकराचा सांभाळ कसा करू?” “दादा, कशाला काळजी करतोस? मी हाय नव्ह” “सगुणा, लहान बाळ सांभाळायचं हाय.” मी करीन ते काम. पोटच्या पोरासारखं सांभाळीन ज्योतीला.” सगुणा ही … Read more
भेंडी (Okra) ही भारतीय स्वयंपाकघरातील अतिशय लोकप्रिय भाजी आहे. भेंडी भारतात सर्व ऋतूत आढळणारी एक उत्तम फळभाजी आहे. खरेदीला स्वस्त आणि खायला मस्त अशी ही फळभाजी आहे. भेंडीची भाजी, भरली भेंडी, कुरकुरीत भेंडी किंवा भेंडीची आमटी अशा विविध प्रकारे ती खाल्ली जाते. चविष्ट असण्याबरोबरच भेंडीमध्ये तंतुमय पदार्थ (Fiber), जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि विविध वनस्पतीजन्य घटक आढळतात. … Read more
कारले म्हटले की त्याची कडू चव अनेकांना आठवते. ळ त्यामुळे काही जण कारल्याची भाजी किंवा कारल्याचा रस टाळतात. मात्र कारले ही पोषक घटकांनी समृद्ध भाजी असून भारतीय आहारात त्याला विशेष महत्त्व आहे. कारल्यामध्ये विविध जीवनसत्त्वे, खनिजे, तंतुमय पदार्थ आणि वनस्पतीजन्य घटक आढळतात. योग्य प्रमाणात आणि संतुलित आहाराचा भाग म्हणून कारल्याचे सेवन केल्यास आरोग्यासाठी अनेक प्रकारे … Read more
नाचणीची आंबील (Ragi Ambil) हे महाराष्ट्रातील पारंपरिक, पौष्टिक आणि ताजेतवाने करणारे पेय आहे. नाचणीला (Ragi/Finger Millet) आपल्या आहारात विशेष महत्त्व आहे. नाचणीच्या पिठापासून तयार केलेली आंबील चवीला आंबटसर असून, विशेषतः उन्हाळ्यात शरीराला ताजेतवाने वाटण्यासाठी पारंपरिक पद्धतीने घेतली जाते. नाचणीमध्ये कॅल्शियम (Calcium), लोह (Iron), आहारातील तंतू (Dietary Fiber), प्रथिने (Protein) आणि इतर पोषक घटक आढळतात. त्यामुळे … Read more
डाळिंब (Pomegranate) हे भारतातील सर्वाधिक पौष्टिक आणि औषधी गुणधर्म असलेले फळ मानले जाते.डाळिंब हे बहुतांश सर्व ऋतूत मिळणारे फळ आहे.लालचुटूक दाणे, गोड-आंबट चव आणि भरपूर पोषक तत्त्वांमुळे डाळिंबाला “सुपरफूड (Superfood)” असेही म्हटले जाते. आयुर्वेदात डाळिंबाला “रक्तवर्धक फळ” म्हणून विशेष महत्त्व आहे. नियमितपणे डाळिंबाचे सेवन केल्यास शरीरातील रक्ताची गुणवत्ता सुधारते, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते आणि हृदय, मेंदू … Read more
कीवी चीन आणि न्यूझीलंडमध्ये मोठ्या प्रमाणात विकणारे फळ आहे. भारतात अरुणाचल प्रदेशात लागवड केली जाते. कीवी (Kiwi Fruit) हे लहान आकाराचे, तपकिरी केसाळ सालीचे आणि आतून हिरव्या रंगाचे अत्यंत पौष्टिक फळ आहे. त्यामध्ये व्हिटॅमिन C, व्हिटॅमिन E, व्हिटॅमिन K, फायबर, पोटॅशियम, फोलेट आणि अँटिऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात. पूर्वी हे फळ भारतात कमी प्रमाणात उपलब्ध होते, … Read more
पेरू हे सदा सर्वकाळ सर्वत्र आढळणारे फळ आहे. इतर फळांच्या पेक्षा पेरू स्वस्त दरात मिळतो.पेरू हे भारतात सहज उपलब्ध होणारे, चविष्ट आणि अत्यंत पौष्टिक फळ आहे. कमी किमतीत भरपूर पोषणमूल्य मिळवून देणाऱ्या फळांमध्ये पेरूचा अग्रक्रम लागतो. अनेकजण सफरचंदाला अधिक महत्त्व देतात; परंतु पोषणमूल्यांच्या दृष्टीने पेरू अनेक बाबतींत सफरचंदापेक्षाही सरस मानला जातो. पेरूमध्ये व्हिटॅमिन C, व्हिटॅमिन … Read more