भारतीय स्वयंपाकघरातील लसूण हा केवळ चव वाढवणारा मसाला नसून, तो एक प्रभावी औषधी गुणधर्म असलेला नैसर्गिक अन्नपदार्थ आहे. आयुर्वेदात लसणाला “महाऔषध” असे संबोधले जाते. हजारो वर्षांपासून विविध आजारांवर घरगुती उपाय म्हणून लसूण वापरला जात आहे. आधुनिक वैज्ञानिक संशोधनातूनही लसणामध्ये अनेक आरोग्यदायी घटक असल्याचे सिद्ध झाले आहे.
लसणामध्ये अॅलिसिन (Allicin), सल्फरयुक्त संयुगे, अँटिऑक्सिडंट्स, जीवनसत्त्व C, जीवनसत्त्व B6, मॅंगनीज, सेलेनियम आणि फायबर यांसारखे पोषक घटक असतात. लसूण कुस्करल्यावर किंवा चिरल्यावर ॲलिसिन तयार होते आणि त्यालाच बहुतेक औषधी गुणधर्मांचे श्रेय दिले जाते.
लसणाचे फायदे Benefits of Garlic
१ लसूण रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवतो.लसूण शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करण्यास मदत करतो. नियमित प्रमाणात लसूण खाल्ल्यास सर्दी, खोकला, ताप आणि विषाणूजन्य संसर्ग होण्याची शक्यता कमी होऊ शकते. बदलत्या हवामानात लसणाचे सेवन विशेषतः उपयुक्त मानले जाते.
२ लसूण हृदयाचे आरोग्य जपतो.हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यासाठी लसूण उपयुक्त ठरू शकतो.रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतो.खराब कोलेस्टेरॉल (LDL) कमी करण्यास मदत करू शकतो.चांगले कोलेस्टेरॉल (HDL) टिकवून ठेवण्यास सहाय्य करतो.रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करतो.
रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा धोका काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
३ लसूण मधुमेह नियंत्रणास सहाय्य करते.लसूण रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास मदत करू शकतो. त्यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींना संतुलित आहाराचा भाग म्हणून त्याचा फायदा होऊ शकतो. मात्र औषधांच्या ऐवजी लसूण वापरू नये; डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच आहारात समावेश करावा.
४ पचनक्रिया सुधारण्यास लसूण हितकारक आहे.लसूण पचनसंस्थेला चालना देतो.
भूक वाढवतो.गॅस व अपचन कमी करण्यास मदत करतो. आतड्यांतील हानिकारक जंतूंवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करू शकतो.पचनशक्ती सुधारण्यास सहाय्य करतो.
५ संसर्गांपासून संरक्षणासाठी लसूण उपयुक्त ठरते.लसणामध्ये नैसर्गिक जीवाणूनाशक, विषाणूनाशक आणि बुरशीनाशक गुणधर्म आढळतात. त्यामुळे काही प्रकारच्या संसर्गांपासून संरक्षण मिळण्यास मदत होऊ शकते.
६ अँटिऑक्सिडंटचा समृद्ध स्रोत म्हणजे लसूण होय.लसूण शरीरातील मुक्त रॅडिकल्सचा परिणाम कमी करण्यास मदत करतो. त्यामुळे पेशींचे नुकसान कमी होण्यास मदत होते आणि वाढत्या वयामुळे होणारे काही दुष्परिणाम कमी करण्यास सहाय्य मिळू शकते.
७ वजन नियंत्रणासाठी उपयुक्त ठरते.लसूण चयापचय (Metabolism) सुधारण्यास मदत करू शकतो. संतुलित आहार आणि नियमित व्यायामासोबत लसणाचा समावेश केल्यास वजन नियंत्रणास मदत मिळू शकते.
८ हाडांच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर लसूण फायदेशीर आहे.काही संशोधनानुसार लसूण हाडांची घनता टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकतो. विशेषतः वाढत्या वयातील महिलांसाठी तो उपयुक्त ठरू शकतो.
९ लसूण शरीरातील काही हानिकारक द्रव्ये बाहेर टाकण्याच्या प्रक्रियेस सहाय्य करतो. त्यामुळे यकृताच्या कार्याला काही प्रमाणात आधार मिळू शकतो.
१० त्वचा आणि केसांसाठी लाभदायक असल्याने लसणातील अँटिऑक्सिडंट्स त्वचेचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात. काही लोक केसगळती कमी करण्यासाठी लसूणयुक्त तेल किंवा घरगुती उपाय वापरतात; मात्र त्वचेवर थेट लसूण लावल्यास जळजळ होऊ शकते, त्यामुळे काळजी घ्यावी.
लसूण कसा खावा? How to eat Garlic
सकाळी रिकाम्या पोटी १–२ पाकळ्या (जर सहन होत असतील तर).भाज्या, आमटी, डाळ, चटणी किंवा सूपमध्ये.
भाजून किंवा हलका परतून.
लसूण चिरून ५–१० मिनिटे ठेवून नंतर शिजवल्यास ॲलिसिन तयार होण्यास मदत होते.
लसूण किती प्रमाणात खावे?
सामान्यतः दिवसाला १ ते २ पाकळ्या बहुतेक निरोगी प्रौढांसाठी पुरेशा मानल्या जातात. जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास पोटदुखी, आम्लपित्त, जळजळ किंवा तोंडाला तीव्र वास येऊ शकतो.
कोणत्या व्यक्तींनी लसूण खाण्याची काळजी घ्यावी?
रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी लसूण खाऊ नये.शस्त्रक्रियेपूर्वी,पोटातील अल्सर किंवा तीव्र आम्लपित्त असलेल्या व्यक्तींनी लसूण खाऊ नये.गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या महिलांनी मोठ्या प्रमाणात सेवन करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
लसणाबद्दल काही मनोरंजक माहिती प्राचीन इजिप्तमध्ये पिरॅमिड बांधणाऱ्या कामगारांना ताकद वाढावी म्हणून लसूण दिला जात असे.आयुर्वेद, युनानी आणि पारंपरिक चिनी वैद्यकात लसूण महत्त्वाचे औषध मानले जाते.जगातील अनेक देशांमध्ये लसूण हा दैनंदिन आहाराचा अविभाज्य भाग आहे.
सारांश…….
लसूण हा आपल्या स्वयंपाकघरातील सहज उपलब्ध, स्वस्त आणि अत्यंत गुणकारी अन्नपदार्थ आहे. रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे, हृदयाचे आरोग्य जपणे, पचन सुधारणे, संसर्गांपासून संरक्षण आणि शरीराला अँटिऑक्सिडंट्सचा लाभ देणे अशा अनेक बाबींमध्ये तो उपयुक्त ठरू शकतो. मात्र कोणताही अन्नपदार्थ चमत्कारिक औषध नसतो. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यासह लसणाचा योग्य प्रमाणात समावेश केल्यास त्याचे आरोग्यदायी फायदे अधिक चांगल्या प्रकारे मिळू शकतात.