आपल्या आहारात नियमित सलाड म्हणून बऱ्याच वेळा बीटचा वापर केला जातो. बीट नियमित आहारात का असावे? जाणून घ्या ——–
बीटचे आश्चर्यकारक आरोग्यदायी फायदे (Why Beetroot Should Be a Part of Your Daily Diet?)
बीट म्हणजेच बीटरूट (Beetroot) ही दिसायला साधी पण पोषणमूल्यांनी समृद्ध अशी भाजी आहे. तिचा आकर्षक लाल-जांभळा रंग जितका मोहक आहे, तितकेच तिच्यामध्ये शरीरासाठी उपयुक्त पोषक घटक आढळतात. जीवनसत्त्वे, खनिजे, तंतुमय पदार्थ आणि नैसर्गिक नायट्रेट्स यांमुळे बीटचा आहारात समावेश करणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते.आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत शरीराला पोषक आणि नैसर्गिक पदार्थांची गरज अधिक आहे. अशा वेळी बीट हा आहारातील एक महत्त्वाचा पदार्थ ठरू शकतो.
१ रक्ताभिसरणासाठी बीट उपयुक्त (Good for Blood Circulation)आहे.
बीटमध्ये नैसर्गिक नायट्रेट्स (Nitrates) असतात. शरीर त्यांचे रूपांतर नायट्रिक ऑक्साइडमध्ये करते. यामुळे रक्तवाहिन्या रुंद होण्यास आणि रक्तप्रवाह सुरळीत होण्यास मदत होऊ शकते.म्हणूनच नियमित आणि संतुलित आहाराचा भाग म्हणून बीटचा वापर करणे हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
२ हृदयाच्या आरोग्यासाठी बीट फायदेशीर (Heart Health)आहे.बीटमध्ये पोटॅशियम, तंतू आणि नैसर्गिक नायट्रेट्स यांसारखे घटक असतात. हे घटक हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.विशेषतः उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींमध्ये बीटमधील नायट्रेट्समुळे रक्तदाबावर काही प्रमाणात सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. मात्र औषधे घेत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
३ व्यायाम करणाऱ्यांसाठी बीट उपयुक्त (Benefits for Exercise and Stamina)आहे.बीटमधील नैसर्गिक नायट्रेट्स शरीरातील ऑक्सिजनच्या वापराची कार्यक्षमता सुधारण्यास मदत करू शकतात. त्यामुळे व्यायाम, धावणे किंवा इतर शारीरिक हालचाली करणाऱ्या व्यक्तींना बीट उपयुक्त ठरू शकते.म्हणूनच अनेक खेळाडू आणि फिटनेसप्रेमी आपल्या आहारात बीट किंवा बीटचा रस समाविष्ट करतात.
४ पचनक्रियेसाठी बीट चांगले (Good for Digestion)असते.
बीटमध्ये आहारातील तंतू (Dietary Fiber) असतात. हे तंतू पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास आणि आतड्यांच्या आरोग्यास मदत करतात.नियमितपणे भाज्या, फळे आणि तंतुमय पदार्थ खाल्ल्याने बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
५ बीटमुळे शरीराला अँटिऑक्सिडंट्स मिळतात (Rich in Antioxidants)
बीटचा लाल-जांभळा रंग मुख्यतः बेटालेन्स (Betalains) नावाच्या नैसर्गिक रंगद्रव्यांमुळे असतो. बेटालेन्समध्ये अँटिऑक्सिडंट गुणधर्म आहेत.अँटिऑक्सिडंट्स शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह ताणापासून पेशींचे संरक्षण करण्यास मदत करतात. त्यामुळे विविध रंगांच्या भाज्या आहारात समाविष्ट करणे आरोग्यासाठी चांगले मानले जाते.
६ मेंदूच्या आरोग्यासाठीही बीट उपयुक्त (Benefits for Brain Health)आहे.रक्ताभिसरण सुधारण्यास मदत करणाऱ्या बीटमधील नायट्रेट्सचा मेंदूकडे होणाऱ्या रक्तप्रवाहाशीही संबंध असल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे.वय वाढताना मेंदूचे आरोग्य चांगले राखण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि मानसिक सक्रियता यांच्यासोबत विविध भाज्यांचा आहारात समावेश महत्त्वाचा आहे.
७ वजन नियंत्रणात बीटची मदत (Helpful for Weight Management)होते.बीटमध्ये पाणी आणि तंतू असतात आणि ते तुलनेने कमी ऊर्जा देणारे अन्न आहे. त्यामुळे संतुलित आहारात बीटचा समावेश केल्यास पोट भरल्याची भावना मिळण्यास मदत होऊ शकते.मात्र केवळ बीट खाल्ल्याने वजन कमी होत नाही. वजन नियंत्रणासाठी संपूर्ण आहार आणि शारीरिक हालचाल महत्त्वाची असते.
*बीट कसे खावे? (How to Eat Beetroot?)*
बीट कच्चे किसून कोशिंबिरीत, वाफवून किंवा शिजवून खाता येते. बीटचे सूप, भाजी, कोशिंबीर किंवा मर्यादित प्रमाणात बीटचा रस असे विविध प्रकार करता येतात.बीटचा रस घेताना त्यात अतिरिक्त साखर न घालणे अधिक चांगले. शक्य असल्यास संपूर्ण बीट खाल्ल्यास त्यातील तंतूही मिळतात.
*बीट खाल्ल्यानंतर लघवी किंवा शौचाचा रंग बदलू शकतो का? (Beetroot and Urine or Stool Color)*
होय. बीट खाल्ल्यानंतर काही व्यक्तींमध्ये लघवी किंवा शौचाचा रंग गुलाबी अथवा लालसर दिसू शकतो. याला बीटुरिया (Beeturia) म्हणतात. बहुतेक वेळा हा बीटमधील नैसर्गिक रंगद्रव्यांमुळे होणारा निरुपद्रवी बदल असतो.मात्र बीट न खाता लघवी किंवा शौचामध्ये रक्त दिसत असल्यास वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
————–
बीट ही केवळ रंग आणि चवीसाठी प्रसिद्ध असलेली भाजी नाही, तर पोषणमूल्यांनी समृद्ध असा आहारातील महत्त्वाचा पदार्थ आहे. नैसर्गिक नायट्रेट्स, तंतू, पोटॅशियम आणि अँटिऑक्सिडंट्स यांसारख्या घटकांमुळे बीटचा संतुलित आहारात समावेश करणे फायदेशीर ठरू शकते.
त्यामुळे रोजच्या आहारात विविध भाज्या आणि फळांसोबत बीटचाही योग्य प्रमाणात समावेश करा आणि निरोगी जीवनशैलीचा आनंद घ्या.
लक्षात ठेवा……
बीट हे आरोग्यदायी अन्न आहे; मात्र कोणत्याही आजारावरील औषधाचा पर्याय नाही. विशेषतः मधुमेह, मूत्रपिंडाचे आजार किंवा इतर वैद्यकीय समस्या असल्यास आहारातील बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.