तुळस ही भारतीय संस्कृतीत अत्यंत पवित्र आणि औषधी गुणधर्मांनी युक्त वनस्पती मानली जाते. हिंदू धर्मात तुळशीला देवीचे स्वरूप मानले जाते. घराच्या अंगणात तुळशीचे रोप लावण्याची परंपरा प्राचीन काळापासून आहे. तुळस पर्यावरण शुद्ध ठेवण्याबरोबरच आरोग्यासाठीही अत्यंत उपयुक्त आहे.
तुळशीचे महत्त्व
तुळशीचे पर्यावरणीय महत्त्व Environmental Importance of Tulsi
तुळस वातावरणातील हानिकारक जंतू कमी करण्यास मदत करते.
हवेचे शुद्धीकरण करते.
डास व इतर कीटकांना दूर ठेवण्यास मदत करते.
तुळशीचे आरोग्यदायी महत्त्व The Health Benefits of Tulsi
तुळस रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते.
सर्दी, खोकला आणि ताप यांवर प्रभावी उपाय मानली जाते.मानसिक तणाव कमी करण्यास मदत करते.
तुळशीचे उपयोग Uses of Tulsi
औषधी उपयोग
सर्दी-खोकला: तुळशीची पाने उकळून काढा तयार करून पिणे फायदेशीर ठरते.
ताप: तुळशीचा काढा ताप कमी करण्यास मदत करतो.
घशातील खवखव: तुळशीची पाने चघळल्याने आराम मिळतो.
पचन सुधारणा: तुळशीचा रस पचनक्रिया सुधारतो.
त्वचारोग: तुळशीच्या पानांचा लेप त्वचेवरील संसर्ग कमी करण्यासाठी वापरला जातो.
तणाव नियंत्रण: तुळशीचा चहा मानसिक शांतता देतो.
तुळशीचे प्रकार Verities of Tulsi
१. राम तुळस
हिची पाने हिरव्या रंगाची असतात.
चव सौम्य असते.
घरगुती पूजेसाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते.
२. कृष्ण तुळस (श्याम तुळस)
पाने व खोड जांभळट रंगाचे असतात.
औषधी गुणधर्म अधिक असल्याचे मानले जाते.
सर्दी, खोकला आणि श्वसनविकारांवर उपयोगी.
३. वन तुळस
जंगलात नैसर्गिकरीत्या आढळते.
उंच वाढणारी व सुगंधी असते.
आयुर्वेदिक औषधांमध्ये वापरली जाते.
४. कपूर तुळस
तीव्र सुगंध असतो.
डास व कीटक दूर ठेवण्यासाठी उपयुक्त.
शोभेची वनस्पती म्हणूनही लागवड केली जाते.
तुळशीची लागवड कशी करावी?How to plant Tulsi
भरपूर सूर्यप्रकाश मिळणाऱ्या ठिकाणी लागवड करावी.
पाण्याचा निचरा होणारी माती वापरावी.
नियमित पण मर्यादित पाणी द्यावे.
सेंद्रिय खतांचा वापर करावा.